"I paint myself because I am often alone and I am the subject I know best."
“ฉันวาดภาพตัวเองเพราะฉันมักจะอยู่คนเดียว และฉันรู้ดีที่สุดเฉพาะเรื่องของตัวของฉันเอง”

ฟรีดา คาห์โล
The Little Deer

ประโยคที่เต็มไปด้วยคำกล่าวถึงตนเองในลักษณะหมกมุ่นเช่นนี้อาจฟังดูไม่แปลกในบริบทสังคมปัจจุบัน

ที่ทุกกระแสเน้นเพียงแต่ตัวอักษร I เริ่มกระแสจากฝั่งยุโรปเมื่อหลายสิบปีก่อนที่นิตยสาร i-D ซึ่งเป็นผู้บุกเบิกวงการสิ่งพิมพ์ยุคโพสท์โมเดิร์น มาจนถึงกระแสช่วงสิบปีมานี้โดยผลงานของพ่อมดยักษ์ใหญ่ในวงการ IT อย่าง Mac ที่ส่ง iPod มามอมเมาเยาวชนจนถึงคนรุ่นเดอะ  

แนวคิด อะไรๆก็กู กลายเป็นกระแสหลักในงานศิลป์หลายแขนง ซึ่งมักจะออกไปในเชิงหมกมุ่นผสมความเจ็บปวด และสงสารตัวเอง ประเด็นหลักนั้นก็ไม่พ้นเรื่อง ความเหงา
ย้อนกลับมาที่ศิลปินเลือดร้อนชาวเม็กซิกันผู้มีชีวิตอยู่ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่แล้ว  นามว่าฟรีดา คาห์โล

ในบรรดาภาพเขียนทั้งหมด 143 ภาพ เธอวาดภาพตัวเองถึง 55 ภาพ (คล้ายคนยุคนี้ที่ในกล้องถ่ายรูปหรือในบล็อกมีแต่รูปตัวเอง)เรียกได้ว่าเธอล้ำสมัยไปราวหกสิบปีในแนวคิดหมกมุ่นกับตัวเองหรืออาจถึงขั้นหลงตัวเอง (Narcissistic)

แล้วอะไรที่ทำให้เธอเป็นถึงเพียงนี้ !!

ฉันได้มีโอกาสเข้าชมผลงานของฟรีดาที่กรุงลอนดอน ณ พิพิธภัณฑ์ศิลปะ เทท โมเดิร์น (Tate Modern) เมื่อราวสี่ปีก่อน  ห้องสี่ห้องเต็มไปด้วยภาพเขียนสีโทนร้อนซึ่งแสดงใบหน้ามุมตรงของคนคนเดียว จะมีมุมเอียงบ้างก็ไม่มาก ใบหน้าเฉยเมยแม้ไม่แสดงความเจ็บปวดอย่างโจ่งแจ้งแต่ก็สะท้อนความเหงาร้าวระทม ใบหน้าคมเข้มของเจ้าของภาพเขียนตัดกับพื้นหลังอันจัดจ้านทั้งในชั้นเชิงการใช้สี และทรรศนะภาษาที่บาดอารมณ์ ความตึงเครียดถ่ายทอดออกมาอย่างรุนแรงจนฉันรับไว้ไม่ไหว แทบต้องอาเจียนออกมา ภาพหนึ่งที่ตราตรึงคือภาพ เจ้ากวางน้อย หรือ The Little Deer ทราบภายหลังว่าฟรีดาได้วาดขึ้นในช่วงหลังรับการผ่าตัดกระดูกสันหลัง ขณะชมภาพแม้ยังไม่มีความรู้เกี่ยวกับจิตรกรคนนี้ก็รับอารมณ์เก็บกดของเธอได้จนแทบทะลัก

ทราบภายหลังว่าชีวิตของเธอนั้นเต็มไปด้วยความเจ็บปวด ทั้งทางร่างกายและจิตใจ เธอเป็นโรคโปลิโอตั้งแต่แปดขวบ พอเริ่มจะหายก็เกิดอุบัติเหตุรถนักเรียนพลิกคว่ำ จึงต้องใช้ชีวิตอยู่บนเตียงเสียมาก และเข้ารับการผ่าตัดนับครั้งไม่ถ้วน

ประเด็นน่าคิดคือความทุกข์ทางใจของเธอ ซึ่งเกิดจากความเหงาและการถูกทอดทิ้ง

เธอมีปัญหากับสามีเป็นประจำ โดยทั้งคู่ต่างก็คบชู้ สถานการณ์เลวร้ายลงไปอีกเมื่อฟรีดารู้ว่าสามีคบชู้กับพี่สาวแท้ๆของเธอ ภาพวาดตนเองหลังจากนั้นแสดงความทุกข์ยิ่งขึ้นกว่าเดิม รวมถึงความเจ็บป่วยทางกายก็ไม่เคยทุเลา

หลังจากที่เธอเสียชีวิตภาพเขียนของเธอถูกจัดอยู่ในประเภทเหนือจริง และถูกนำมาตีความในเชิงสตรีนิยม
ฉันไม่เห็นภาพเขียนของฟรีดาในลักษณะนั้นแม้แต่น้อย

ความเป็นสตรีนิยมของฟรีดาซึ่งถ่ายทอดความเป็นสองเพศ (Bisexuality) นั้นจะใช่สตรีนิยมที่แท้จริงหรือ
การวาดภาพจริง ผสมสัญลักษณ์กึ่งฝันก็หาใช่งานแบบเหนือจริงตามคำจำกัดความของแวดวงศิลปะ
จุดนี้ตัวเธอเองก็ยืนกรานว่างานของตนไม่ใช่แนวเหนือจริง เพราะฟรีดา
“ไม่เคยวาดภาพความฝัน หรือภาพกึ่งฝัน วาดแต่ความจริง”
“I’ve never painted surreal or dreams. I only paint reality.”
                       
ฉันมองเห็นวิถีแห่งการระบายความขมขื่นที่มนุษย์มีเหมือนกันทุกยุคทุกสมัย

ว่ากันด้วยเชิงจุดประสงค์ในการระบายอารมณ์แล้ว ความขมขื่นบนผืนผ้าชุดนี้ คงไม่ต่างไปจากการระบายออกทางอินเทอร์เนตของสาวขี้เหงาปี 2009 สักกี่มากน้อย
แต่ต่างกันที่ความเป็นจริง

ยุคเราหลายคนที่สมประกอบ ไม่ติดอยู่บนรถเข็นเกือบทั้งชาติอย่างฟรีดา เลือกที่จะเหงา และจมอยู่กับหน้าจอ
จนบางครั้งลืมโลกแห่งความเป็นจริง

ทุกครั้งที่คุณเหงา ขมขื่น หรือเริ่มสงสารตัวเอง กรุณาคิดสักครั้งว่ามีอะไรมามัดขาคุณอยู่!